Kanatsız Böcekler

Apterygota (Ametabola) olarak isimlendirilirler. Köken olarak homojen olmadıkları kabul edilen bu altsınıfın üyelerinden Campodea, yapı bakımından Symphyla (kırkayaklardan)'ya, Ectognatha'ya ait olanlar ise (Thysanura) kanatlı böceklere yakınlık gösterirler. En ilkel böcek gruplarını içeren bu altsınıfın üyeleri vücut bakımından, baş, göğüs ve karın olmak üzere üç bölgeye ayrılır. Kural olarak bir çift antenleri olan (Protura'da anten yoktur); gerçek petek gözleri nadiren bulunan (Machilidae ve Lepismatidae'de), bazı gruplarda nokta gözleri de bulunan, ağız parçaları mandibul, maksilla ve hipofarinksten oluşmuş hayvanlardır.

Üç segmentli göğsün her segmentinde bir çift bacak bulunur. Kanatlar ilkin olarak da (embriyonik gelişme sırasında da) bulunmaz. Abdomen ilkel fosil böceklerde olduğu gibi 10-11 segmentlidir (Protura'da 12); bazılarında körelerek 6 segmente inmiştir (Collembola'da). Birçoğunda, ergin halde, işlevi değişmiş üye kalıntıları (bazipodit) bulunur. Bu kalıntılar, stylusları içeri çekilebilen kesecikleri ya da sıçrama organlarını oluşturur. Abdomeni 11 segmentli olanlarda, çoğunluk kıskaç şeklinde, çok parçalı serkus bulunur.

Sindirim kanalı tüm vücut boyunca düz olarak uzanır. Collembola ve Campodeidea'da Malpiki tüpleri bulunmaz. Kalp, göğsün bir kısmı ile, karında uzanan odacıklı bir sırt damarı şeklindedir. Trakelerle solunum yaparlar; trakeleri olmayanlar ya vücut yüzeyi ya da karın segmentlerinin bağlantı zarları ile solunum yaparlar. Ayrı eşeylidirler. Her iki eşeyde de çift eşeysel bez bulunur. İkinci ve 3. abdomen segmentinin altında bulunan bezler, daha sonraki segmentlerde (çok defa 8. ve 9. segmentlerde) bir delikle dışarıya açılır. Dişide sperma haznesi vardır. Bazılarında eşeysel üyeler (gonopofizler) oluşmuştur. Gelişme doğrudandır (ametabol). Bu nedenle bundan sonraki ilk dört takım Ametabola ismi altında toplanır. Başkalaşım (metamorfoz) görülmez. Erginlikte yalnız eşeysel organlar olgunlaşır. Hepsi karasaldır; birkaç türü su birikintilerinin üzerinde yaşayabilir (Podura).

Dünyanın her tarafında bulunurlar. Kural olarak nemli ve karanlık yerlerde yaşarlar; organik artıklarla beslenirler. Pens, huni şeklindeki özel tuzak, aspiratör, ıslak fırçalarla, organik maddelerin bol olduğu yerlerden toplanabilir ve % 80-95'lik alkol içinde saklanabilirler. Tanımlama için özellikle küçük türlerinin preparatı yapılır. Ülkemizde bu konuda yetişmiş uzman halen mevcut değildir.