Duyarga Bacaklılar

Telson kuyruklular olarak ta isimlendirilen böcek sınıfıdır. Bilimsel isimi Protura’dır. İtalyan SİLVESTRİ 1907 yılında ilk temsilcisini bulmuştur. Boyları 0.2-2 mm; çoğunluk renksiz, sarımsı; dünyanın her tarafına yayılmış, toprakta yaşayan; vücutları boyuna uzamış
birbirine benzer segmentlerden oluşmuş; antenleri olmayan bunun yerine birinci bacak çiftini anten gibi kullanan; böylece ancak iki çift bacağıyla yürüyen, gözsüz, derileri ince ve pulsuz; serkusları olmayan hayvanlardır. Abdomen segmantlerinde sinir sisteminin çok az yoğunlaşma (bir araya gelme) göstermesi ve ön bacakta tibiotarsal eklemin olması bunların Collembola'dan daha ilkel olduğunu gösterir. Trake sistemi küçük formlarında (Acerentomidae) körelmiş, buna karşın diğerlerinde örneğin Eosentomidae'de gelişmiştir. Bu sonuncularda göğüste (meso- ve metatoraksta) stigma vardır. İlk üç abdominal segment dışarı pörtleyebilen uç keseciği bulunan üç üye taşır. Bu üyelerden ilki iki segmentlidir ve oransal alarak iyi gelişmiştir, diğer ikisi kısmen körelmiştir. Bu keseler su alınımında ve solunumda kullanılır. Sekizinci abdominal segmentte yapışkan bir sıvı fışkırtan korunma bezi vardır. Abdomen başa doğru kıvrılarak da fışkırtma işlemi yapılabilir.

Baş kapsülleri ventral tarafta büyük ölçüde kapanmıştır. Ağız açıklığı bir borunun açıklığı gibi yalnız öndedir; dolayısıyla ağız üyeleri bir iğne takımı gibi öne uzatılır. Besinlerini delip-emme ile alırlar. Bir kısmı mantarların liflerini emer. Çoğu yırtıcıdır; diğer kanatsız böcekleri avlarlar. Ön bacakta bulunan orak şeklindeki tırnak bu avlanmaya hizmet eder. Böcekler içinde bir ayrıcalık olarak eşeysel bezler 11. abdominal segmentten dışarıya açılır (belki 8. abdominal segmentin ikincil olarak bölünmesiyle bir segment kayması olmuştur!). Erkekte bir çift meme ile, dişide basit tek bir delikle dışarıya açılır. Her ikisinde de dış eşeysel organlar iyi gelişmiştir.

Ovipardırlar. Yumurtadan yalnız 9 (8 abdominal + bir telson) segmenti olan nimf çıkar. Geri kalan 3 segment postembriyonik deri değişimi sırasında tamamlanır (anameri). Bu özellik böceklerde yalnız bu takımda görülür ve bu özelliğiyle kırkayaklara (Myriopoda) benzerler. Çürümekte olan bitki kalıntılarının içinde ve yosunların, ağaç kabuklarının altında bulunurlar. Yerin içine 10 cm kadar girebilirler. Ömür uzunlukları bir yıldır. Kışı çoğunluk yaslı nimf ya da ergin halinde geçirirler. İlkbaharda yumurtlarlar. İki üstfamilyaya bağlı 4 familyası vardır. Collembola ile birlikte Ellipura adı altında toplanırlar. Ülkernizdeki durumları bilinmemektedir.

  1. Familya - Acerebtomidae (130 t): Trake ve stigmaları yoktur. Acerentulus.
  2. Familya - Eosentomidae (50 t): Trake sistemi var. Eosentomon.
  3. Familya - Protentomidae (20 t) ve 4. Familya Sinentomidae.