Çatal Kuyruklular

Çift kuyruklular olarak ta isimlendirilmiştir. Bilimsel ismi Diplura olrak böcek takımıdır. Adını, 11. karın segmentindeki üyelerinin iplik (Campodeidae), kısa bir anten (Projapygi.
dae) ya da kerpeten (Japygidae) gibi bir serkusa dönüşmesinden dolayı almıştır. Ağız parçaları içeriye çökmüş (entognatha) böcekler içinde serkus taşıyan yalnız bu takımdır. Boyları 2 mm - 6 cm (Heteroyapyx türlen) arasında değişen; gözsüz, beyaz ya da sarımsı
renkli; vücutlarının üzeri değişik sıklıkta tüylü pek nadir olarak pullu; boncuk dizisi şeklinde
segmentli antenleri ve ısırıcı ağız parçaları olan: nemli ve gevşek yapılı topraklar içerisinde yaşayan hayvanlardır.

Entognatha içerisinde Thysanura'ya da geçiş gösteren en ilkel yapıyı gösterirler. Bu ilkel özellikler: çok segmentli (20-40) antene, 12 segmentli abdomene, 9 ostiyumlu kalbe sahip olmaları; göğüste ve abdomendeki stigmaların tam sayıda olması, 1 (Japygidae) ve 2 (Campodeidae)-7. abdominal segmentlerin küçük üyeler (styluslar) taşıması ve bunların aralarında çoğunluk karın keselerinin (koksal baloncukların) bulunması (bu keseler kan basıncıyla dışarıya pörtler, kaslarla içeriye çekilir; su alınımında rol oynarlar), tibia ve tarsusun birbirinden ayrı olması ve çift yapılı tırnağın bulunuşudur. Onlardan farkları
ise bileşik, basit gözlerinin ve gonopotlarının olmamasıdır. Ayrıca pigment ve terminal iplikçikleri de yoktur.

İçeriye çekilmiş ağız üyelerinin (entognathi) yapı tarzı bunların yırtıcı olduğunu göstermekle birlikte, Campodeidae türleri herşeyi yer (alg, mantar, ölmüş bitkiler vs.). Avlarını ilk olarak antenlerinin yardımı ile sabitleştirir, daha sonra vücutlarının arka kısmını akrep gibi vücutlarının üzerinden öne doğru kıvırarak serkuslarını da devreye sokarlar. Daha sonra avlarını parçalarlar. Besinleri, ırktaşları, diğer kanatsız böcekler ve küçük toprak hayvanlarıdır. Solunum normal olarak Campodeidae'de 3, Japygidae de 11 stigma ile dışarıya açılan
trake sistemi ile gerçekleşir.

Her iki eşeyde de, eşeysel bezler, 8. abdominal segmentin arka kenarından, bir papi üzerinden tek bir delikle dışarıya açılırlar. Fakat, başka eşeysel organ taşımazlar. Erkeğin toprak üzerine bırakmış olduğu saplı spermatofor dişinin eşey açıklığı tarafından vücut içine alınır. Doğrudan sperma iletimi yoktur. Dişi tarafından toprak içinde hazırlanan odacıklara (10-30 kadar) yumurta bırakılır ve üzeri kapatılır. Yumurta bırakma bir yaşam süreci içerisinde birkaç defa tekrarlanır. Bazılarında yumurta bakımı (örneğin mantarlarını temizleme vs. gibi) vardır. Embriyonik zarları yoktur. Yavrular 12-14 gün sonra yumurtadan çıkarlar. Yumurtayı terketmeden hemen önce ilk deri değişimini gerçekleştirirler. Sekiz hafta sonra erginliğe ulaşırlar. Deri değiştirme tüm yaşam boyu sürdürülür (yaklaşık 30 defa). Birkaç yıl yaşarlar. Yumurtalar çoğunluk ilkbaharda bırakılır. Kışı ergin halde geçirirler. Dünyanın soğuk yerleri hariç her yerde bulunurlar. RİCHARD ve DAVİES (1977)'ye göre Rhabdura (4 familya) ve Dicellurata (2 familya) diye iki takıma ayrılır. Altı familyanın da ülkemizde temsilcisi bulunduğu varsayılmaktadır.

  1. Familya - Campodeidae (200 t): Soğuk iklimlere en çok yayılan familyasıdır. Serkuslarının uzun iplik şeklinde olması, bir çeşit anten gibi işlev yapması tipiktir. Hemen herşeyi yerler. Karın keseleri vardır. Daha çok toprakta yüzey katmanlarında bulunurlar. Campodea (150 t) ve Plusiocampa.
  2. Familya - Japygidae (200 t): Daha çok tropik ve subtropik iklimlerde bulunurlar. Serkusları kısa, kerpeten gibidir; besinlerini kavramada ve avlarını yakalamada kullanılır. Avcılıkla geçinirler. Çoğunda karın kesesi yoktur. Toprağın derinliğine inebilirler. Japyx, Metajapyx, Diplojapyx ve Indojapyx.
  3. Familya - Projapygidae: Tropik ve subtropiklerde bulunurlar. Symphylurinus.
  4. Familya - Anajapygidae: Anajapyx.
  5. Familya - Procampodeidae: Procampodea.
  6. Familya - Parajapygidae: Parajapyx.