Kılkuyruklular

Bilimsel ismi Thysanura’dır. Oligosen'den beri yaşayan bu hayvanlar, Ectognatha'nın en ilkel grubunu oluşturur. Birçok araştırıcı tarafından mandibulun bir ya da iki eklem çıkıntısıyla başa oturmasına göre Archaeognatha ve Zygentoma diye iki gruba, alt takıma (bazen takıma) ayrılır. Bu sonuncular bazı özelliklerinden dolayı kanatlı böceklere yakındırlar. Birçoğu vücutlarında taşıdıkları pulcuklardan dolayı (elle temasta dökülürler) gümüşümsü renkte görünürler. Pullar arasında tüyler de görülebilir. Bu tüyler düşmanlarına karşı yöneltilebilir. Abdomenlerinin son kısmında üç tane tüylü uzantının olması bu takıma bu adın verilmesini sağlamıştır. Yanlarda bulunanı serkuslar, ortada bulunanı daha uzun yapılı olanı ise epiproktur (11. segmentin sırt plakası). İki alt takıma bağlı 700 kadar türü vardır. Büyüklükleri 0.5-2 cm. kadardır.

Başları orthognath ve prognath (Lepismatidae'de); bacak şeklinde maksillar dokunaçları vardır. Ağız parçaları başkapsülüne serbestçe otumuştur (ectognath). Bu özelliğiyle diğer tüm kanatsız böceklerden ayrılır ve kanatlı böceklere yakınlık gösterirler. Bileşik gözleri iyi gelişmiş (Archaeognatha'da) ya da küçülmüş, bazen kaybolmuştur Zygentoma'da). Nokta gözler bu sonuncularda yoktur, diğerlerinde ise 3 tanedir. Göğüste, koksalarında stylus bulunan üç çift yürüme bacağı vardır; gelişmiş böceklerde abdominal üyelerin kalıntısı olarak bazen sadece styluslar gözükür. En önemlisi, bu takımın özellikle fosil formlarında, göğüste, daha sonra kanadı oluşturduğu varsayılan paranotumlar (çoğulu paranota) bulunur. Hareketleri yürüme şeklindedir. Bazıları 4-5 cm. öne, 10 cm. yüksekliğe sıçrayabilir. Abdomen 11 segmentli; 1. ve 9. abdominal segmentlerde bir çift bacak kalıntısı var (koksal plakalar). Bu kalınmtılar stylus ve koksal keseleri taşırlar. Koksal keseler su alımında kullanılır. Abdomenin sonundaki serkusları öne yönelterek dokunaç gibi kullanırlar. Trake sistemleri oldukça iyi gelişmiştir. Göğüste 2 ve abdomende 7 çift stigma taşırlar. Bununla birlikte trake sistemleri enine birbirine bağlanmamıştır. Bazılarında enine bağlantı oluşmuştur.

Eşeysel organlar erkekte 9., dişide 8. abdominal segmentin karın tarafından dışarıya açılır. Eşey açıklığını en fazla dört koksa uzantısı çevirir; erkekte paramerler ve penis, dişide ise uzun bir yumurta koyma borusu (ovipositor) vardır. Çiftleşme dansı vardır (erkek bir çeşit titrer); spermatoforlar dişi tarafından dolaylı olarak alınır. Erkeğin eşey organları bu alınıma kolaylıklar sağlar. Nadiren partenogenez görülür. Yumurtalar ovipositorla yarıklara, organik maddelerin içine vs. tek tek bırakılır. Embriyonik gelişmeleri yaklaşik iki-üç hafta sürer; yumurtadan yumurtadişi ile çıkarlar. İlk evreleri pulsuz ve stylussuz olur. Onuncu deri değişiminden sonra ergin olurlar; kırk defa deri değiştirebilirler (keza erginlikte de). Yenilenme yetenekleri vardır (bacak, anten, terminal uzantıları vs.). Oldukça kuru yerlerde (tam kuru değil) yaşarlar; tuzlu yerlerde bulunan türleri de vardır (Petrobius brevistylis ve Dilta sexicola). Termit ve karınca yuvalarında da bulunan türleri vardır. Evlerde bodrum ve mahzenlerde bol miktarda bulunurlar. Gece işlektirler. Her türlü besini, özellikle karbonhidratları (kağıt, un, şeker. vs.) tercih ederler. Akarlar, bağırsaklarında yaşayan gregarinler, örümcekler ve diğer bazı böcekler düşmanlarıdır. Bazı türleri (tropiklerde) tarım zararlısıdır. Kontak insektisitlerle savaşılır. Bazen evlerde kitap vs. ye zarar verirler.